Bir ay bundan əvvəl, Avropa 1-ci dünya müharibəsinin sonunun 90-cı ildönümünü qeyd etdi. Təklif edirəm ki, bu müharibənin tarixinə bir nəzər salaq, sonra isə indi dünyada baş verən proseslərlə əlaqə axtaraq.

Birinci Dünya Müharibəsi ilk olaraq ittifaq müharibəsi olmuşdur. Avropanın mərkəzində yerləşən Almaniya və Avstro-Macar imperiyasının və İtaliyanın “Üçlük” birliyinə cavab olaraq, Fransa İngiltərə və Russiya ilə ittifaqa girir. Beləliklə, “Antanta” qurulur. İngiltərə və Fransanın məhs Russiya ilə birləşməsi ilk növbədə stratejik məqsəd daşıyırdı. Antantanın yaranması “Üçlüyü” coğrafi olaraq mühasirəyə alır, ki bu da müharibənin başlamasına təkan verən qüvvələrdən biri olur.

Bugün dünyada baş verənlərə nəzər salsaq, müəyyən analogiyaya rast gələrik. Əvvəlcə Amerikanın Şərqi Avropa və Qafqazda müttəfiq axtarması və hərbi bazalarının yerləşdirilməsi, orta və şərqi Asiya ilə danışıqlara getməsi təsadüfi deyil. Bütün bunlar, sözsüz ki, Rusiyaya yaxınlaşmaq məqsədini daşıyır. Eyni zamanda, Rusiya da boş durmur. Son aylar ərzində, xüsusən də Gürcüstan-Cənubi Osetiya münaqişəsindən sonra, Rusiyanın cənubi Amerika ilə iqtisadi və hərbi əlaqələri güclənmişdir. Təəcüblü deyil ki, bu ən çox Anti-Amerika siyasəti yürüdən ölkələrə aiddir. Rusiya hərbi təyyarə və gəmilərinin Venesuelaya getməsi və orada hərbi təlimlər keçməsi bunu bir daha sübut edir. Venesueladan başqa, Kuba və Braziliya ilə də sıx əlaqələr qurulur.

Bütün bu proseslər 1904-07 illərin Avropasını yada salır. 3-cü dünya müharibəsi yaxınlaşır?

Avropa demişkən, bəs “köhnə dünya” bu hadisələrdə hansı rolu oynayacaq? Avropa yenə də parçalanma qarşısında dura bilər. ABŞ silahlı qüvvələrinin İraqa girməsini yada salın. İngiltərə və İtaliya bir tərəfdən, Fransa və Almaniya digər tərəfdən, müvafiq sırada, ABŞ-ı dəstəkləyir vəya bu əməliyyata qarşı çıxır. Ancaq son 7 il ərzində Avropa İttifaqına daha 12 ölkə daxil olub. Bununla, fikir ayrıntıları daha da çoxalacaq. Bu səbəbdən, yaxın illərdə Avropa İttifaqının əsas məqsədi vahid fikir və yanaşmanın formalaşması üçün işləməsi gələckdə 27-liyi bir çox problemlərdən xilas edə bilər.

Avropa, ikinci dünya müharibəsindən sonra, bir çox hüquq institutlarına ev yiyəliyi edir. Bu faktor qitənin hüquqi tənzimləməçi vəya hərbi əməliyyatlarda yalnız sülhməramlı qüvvə kimi iştirakına da imkan verə bilər.

Ancaq Avropanın coğrafi vəziyyəti də vacibdir. “İki daşın arasında” qalmış Avropa döyüş meydanına da dönə bilər.

İndi isə vətənimiz Azərbaycan haqda. Hal hazırda Azərbaycan tənzimlənmiş siyasət yürüdür. Ancaq bu da təhlükəli ola bilər. Dondurulmuş münaqişə vəziyyətində olan ölkəmiz nə Rusiya ilə hərbi müqaviləsi, nə də NATO-ya girmək istəyi var. Buna qarşı, qonşularımızın hər ikisi öz siyasi istiqamətini artıq müəyyənləşdirib. Ermənistan “Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi” təşkilatındadır, Gürcüstan isə, Ukrayna ilə, NATO-ya daxil olmağa can atırlar.

Bu arada, Azərbaycan və Türkiyə birgə olaraq artıq konkret addımlar atmağa başlayırlar, ancaq bu haqda başqa bir yazıda.